Warmia Mazury Powiśle

Województwo Warmińsko-Mazurskie obejmuje obszar historycznych krain Warmii, Mazur i Powiśla. Pierwsze ślady osadnictwa na tych terenach pochodzą sprzed około 15 tys. lat. Pojawienie się plemion bałtyckich - Prusów i Jadźwingów datuje się na połowę pierwszego tysiąclecia p.n.e. Władały one tą krainą do połowy XIII wieku, tzn. do czasu jej podboju przez Zakon Krzyżacki, który utworzył na tych ziemiach swoje państwo. Przez kolejne wieki region zasiedlała ludność przybyła z terenów królestwa Polskiego i Litwy, a rdzenni mieszkańcy powoli asymilowali się z nowymi osadnikami.

W XV i XVI wieku wojny i polityczne decyzje rozdzieliły region na wchodzące w skład państwa polskiego Prusy Królewskie (m.in. Warmia, Powiśle, Pomorze Gdańskie) oraz Prusy Książęce ze stolicą w Królewcu, będące od 1525 r. lennem Polski. Te drugie książę Albrecht Hohenzollern przekształcił w państwo protestanckie, wspierając rozwój nauki, piśmiennictwa i kultury. W połowie XVII wieku Prusy Książęce uzyskały zwolnienie z zależności lennej, a w 1701 r. powstało silne, absolutystyczne państwo pruskie, które w trakcie I rozbioru Polski (1772), zagarnęło Prusy Królewskie, a później także Gdańsk i Toruń.

Nazwa Warmia ma wielowiekową historię. Natomiast „Mazury” jako określenie południowych ziem Prus Wschodnich funkcjonować zaczęła dopiero w połowie XIX wieku. W 1920 r. mocą Traktatu Wersalskiego zarządzono plebiscyt, który miał określić przynależność państwową terenu Warmii i Mazur. Zakończył się on przegraną Polaków. Po drugiej wojnie światowej o przynależności regionu arbitralnie zadecydowały zwycięskie mocarstwa. Północną część Prus Wschodnich przyznano Związkowi Radzieckiemu, południowa zaś przypadła Polsce.

Województwo Warmińsko-Mazurskie (czwarte co do wielkości w Polsce) leży w północno-wschodniej części kraju zajmując obszar ponad 24 tys. km2 (7,7% terytorium państwa). Podzielone jest na 19 powiatów ziemskich, skupiających 116 gmin oraz 2 grodzkie. Liczba ludności przekracza 1,4 mln. osób, a średnia gęstość zaludnienia (59 osób na km2 jest najniższa w kraju. Stolicą regionu jest liczący 175 tysięcy mieszkańców Olsztyn. Drugi ważny ośrodek miejski to Elbląg.

Północna granica województwa stanowi jednocześnie granicę państwa z należącym do Rosji obwodem kaliningradzkim. Zlokalizowanych jest tu 9 przejść granicznych: drogowe w Gronowie, Grzechotkach, Bezledach i Gołdapi, kolejowe w Braniewie, Bartoszycach i Skandawie oraz morskie w Elblągu i Fromborku. Sieć tutejszych dróg odbiega gęstością od średniej krajowej. Przez województwo przebiega trasa nr 7 łącząca Gdańsk z Warszawą. Z zachodu na wschód biegnie zaś droga nr 16 Grudziądz – Olsztyn - Augustów.

W latach 60-tych ubiegłego wieku w regionie powstały zakłady przemysłu maszynowego i chemicznego (fabryka opon w Olsztynie), w 70-tych poważnie rozbudowano przemysł spożywczy (Ełk, Ostróda, Pasłęk, Mrągowo, Olsztyn), w 90-tych, po zmianie systemu politycznego, rozpoczęto intensywne procesy prywatyzacyjne. Obecnie najważniejsza rolę odgrywają branże drzewno-meblarska i rolno-spożywcza. W ostatnich latach swój kapitał w regionie zainwestowały zagraniczne koncerny, m.in. Michelin, Texel, Safilin, Philips, Heineken, Ikea oraz Provimi.

Aby przyspieszyć rozwój gospodarczy województwo przystąpiło do Euroregionu Bałtyk oraz utworzyło specjalne strefy ekonomiczne, które stały się jednym z jego ważniejszych atutów. Rolnictwo należy do najważniejszych działów gospodarki Warmii i Mazur. Użytki rolne stanowią ponad połowę obszaru województwa, co stanowi aż 7% areału kraju. Przeciętna powierzchnia tutejszych gospodarstw, wynosząca 16,5 ha, ponad dwukrotnie przekracza średnią ogólnopolską. Gleby najwyższych klas znajdują się na północy regionu. W strukturze upraw dominują zboża, rzepak, ziemniaki oraz buraki cukrowe.

Trzecią część użytków rolnych zajmują łąki i pastwiska. Stwarza to doskonałe warunki do hodowli bydła, rozwoju przetwórstwa mleka i mięsa. Dobrze rozwinięty jest też chów trzody chlewnej oraz drobiu. Tradycyjną i ważną dziedziną działalności gospodarczej jest rybołówstwo. W wodach regionu występują m.in. szczupak, sieja, sielawa, węgorz, okoń, a w niektórych rzekach nawet (rzadka gdzie indziej) troć.

Na obszarze województwa funkcjonuje osiem uczelni wyższych, na których studiuje ponad 50 tysięcy studentów. Największe z nich to Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Elblągu i Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie.

Region warmińsko-mazurski posiada bardzo urozmaiconą rzeźbę terenu. Przeważają ciągi wzgórz morenowych, jednak można też spotkać krajobrazy równinne. Powszechnie używana nazwa „kraina tysiąca jezior” jest niezbyt ścisła, bowiem w rzeczywistości jezior tych jest ponad 3 tysiące. Największe z nich to Śniardwy, Mamry, Jeziorak, Niegocin i Nidzkie. Tworzą one wyraźne skupiska, ciągnące się od zachodu na wschód regionu - są to pojezierza Iławskie, Olsztyńskie, Mrągowskie, Kraina Wielkich Jezior Mazurskich i Pojezierze Ełckie. Wiele jezior, spiętych rzekami i kanałami, tworzy wielokilometrowe szlaki wodne.

Lasy pokrywają blisko 30% powierzchni województwa. Największe kompleksy to Puszcza Piska i Puszcza Borecka. Wewnątrz nich żyje wiele gatunków zwierząt, m.in. jelenie, sarny, dziki, wilki, borsuki, wydry, bobry, łosie, żubry oraz liczne gatunki ptactwa. W przyrodzie Warmii i Mazur występują też gatunki gdzie indziej ginące już lub zanikające. Dla ich ochrony utworzono 8 parków krajobrazowych, a także ponad sto rezerwatów przyrody. Rezerwaty - jezioro Łuknajno (największa w Europie kolonia łabędzia niemego) Jezioro Siedmiu Wysp - (na północny-zachód Węgorzewa) i jezioro Karaś - wyjątkowo atrakcyjne pod względem walorów przyrodniczych, zyskały rangę międzynarodową - zostały wpisane na listę Konwencji Ramstar o ochronie obszarów bagiennych i błotnych, służących za tereny lęgowe ptaków.

Region posiada doskonałe warunki do uprawiania turystyki aktywnej, szczególnie rowerowej i wodnej. Od lat znajduje się w czołówce pod względem liczby odwiedzających go turystów. Największe centra żeglarskie to Mikołajki, Giżycko, Ruciane-Nida, Węgorzewo. Równie atrakcyjne są pojezierza Mrągowskie i Iławskie, na których w ostatnich latach powstała sieć ośrodków wodniackich. Często jeziora okalają szlaki rowerowe.

Na Warmii i Mazurach dobrze rozwija się także turystyka zimowa. Miłośnicy „białego szaleństwa” mogą szusować po sztucznie naśnieżanych stokach w wielu miejscach regionu.

Świadectwem dawnych lat są licznie zachowane zabytkowe budowle - gotyckie kościoły i zamki oraz miejskie założenia architektoniczne i parki. Do najważniejszych zabytków budownictwa sakralnego należą: zespół zabudowań Wzgórza Katedralnego we Fromborku, kościół w Braniewie, fara w Ornecie, katedra w Olsztynie i kolegiata w Dobrym Mieście a także barokowa bazylika w Świętej Lipce ze słynnymi organami. Zamki podzielić trzeba na krzyżackie (m.in. w Rynie, Ostródzie, Nidzicy czy Kętrzynie) i biskupie (w Lidzbarku Warmińskim, Reszlu, Olsztynie czy ruiny w Szymbarku). Odrestaurowane ukazują rozwój i potęgę istniejącego na tym terenie w średniowieczu państwa krzyżackiego i stanowią atrakcję turystyczną, porównywalną z zamkami nad Loarą.

Unikatem na skalę światową jest zbudowany w XIX wieku Kanał Ostródzko-Elbląski. Jego pięć pochylni statki pokonują na szynach „po trawie” dzięki zabytkowym, czynnym do dziś urządzeniom hydrotechnicznym.

Rzesze turystów przyciągają Pola Grunwaldzkie, na których w 1410 r. sprzymierzone wojska polsko-litewskie rozbiły potęgę krzyżacką. W kolejne rocznice tego wydarzenia odbywają się tu pokazy przybliżające ducha tamtych lat i rycerską kulturę. Dużym zainteresowaniem cieszą się ruiny dawnej kwatery Hitlera w Gierłoży k. Kętrzyna, a także Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku.

Wśród cyklicznych imprez kulturalnych odbywających się na terenie województwa na szczególną uwagę zasługują: Międzynarodowy „Piknik Country” w Mrągowie, Międzynarodowy Festiwal Jazzu Tradycyjnego „Złota Tarka” w Iławie, Międzynarodowy Festiwal Piosenki Żeglarskiej i Morskiej „Szanty w Giżycku”, Międzynarodowe Spotkania Rodzin Muzykujących w Dobrym Mieście, „Reggae Festival” w Ostródzie oraz Ogólnopolskie Spotkania Zamkowe „Śpiewajmy poezję”. Znaczenie ponadregionalne posiadają też odbywające się w najpiękniejszych katedrach i kościołach regionu (m.in. we Fromborku, Giżycku, Morągu, Olsztynie, Św. Lipce) cykle imprez pod takimi hasłami jak „Niedzielne Koncerty Organowe” czy „Koncerty Letnie w zabytkach Warmii i Mazur”. Polska młodzież dorocznie w lipcu bawi się na Festiwalu Muzyki Rockowej w Węgorzewie oraz podczas „Przystanku Olecko”, na który składają się spektakle teatralne, happeningi oraz koncerty piosenki poetyckiej. W województwie funkcjonują dwa teatry: im. Stefana Jaracza w Olsztynie i Teatr Dramatyczny w Elblągu. Filharmonia w Olsztynie nosi miano znanego, urodzonego na Warmii kompozytora Feliksa Nowowiejskiego.

W regionie kilkanaście miast należy do Międzynarodowego Stowarzyszenia Cittaslow przyciągając turystów spokojem, gościnnością i poszanowaniem tradycji kulturowych.

Regional Information
Area sq.km: 24,173
Population: 1,440,000 (2014) 
Member since: 2005
Recipes: 120
Business members: 142
© Copyright 1995-2017 European Network of Regional Culinary Heritage  |  Disclaimer  |  Cookies
Webproduction 2003-2017 Jonas Lindqvist, IT-Syd